Tháng Bảy này, tôi và một người cộng sự nhiều năm trong ê-kíp của mình, bác sĩ Nguyễn Ngọc Tuấn, sẽ thu xếp công việc ở Hà Nội để lên Sơn La. Không phải đi nghỉ, cũng chẳng phải một hội nghị chuyên môn nào. Chúng tôi lên đó để tham gia một chương trình phẫu thuật nhân đạo cho trẻ em, do Sở Y tế tỉnh Sơn La tổ chức.
Tôi đã làm nghề này hai mươi lăm năm. Phần lớn thời gian ấy gắn với phòng mổ của một bệnh viện lớn giữa thủ đô, với những ca tạo hình mà người ta quen gọi là thẩm mỹ. Nhưng nếu được hỏi điều gì khiến tôi gắn bó với con dao mổ lâu đến vậy, thì câu trả lời thành thật của tôi không nằm ở những ca làm đẹp. Nó nằm ở một thứ căn bản hơn nhiều, thứ mà ngày còn là sinh viên y khoa tôi đã mơ hồ cảm thấy: bàn tay của một bác sĩ phẫu thuật, suy cho cùng, là để sửa lại những gì cuộc đời lỡ làm chưa trọn vẹn trên cơ thể một con người.
Những gương mặt nhỏ ở vùng cao
Ở những vùng núi xa như Sơn La, có những đứa trẻ sinh ra mang theo một khiếm khuyết trên gương mặt hay trên cơ thể mà ở thành phố người ta có thể xử lý sớm. Nhưng đường xá xa xôi, điều kiện gia đình khó khăn, có khi chỉ một quãng đường về xuôi thôi cũng đã là cả một gánh nặng mà cha mẹ các em không kham nổi. Thế là cái khiếm khuyết ấy cứ theo đứa trẻ lớn lên, không chỉ in trên da thịt mà còn lặng lẽ in vào cách em nhìn về chính mình giữa đám bạn.
Tôi nghĩ về điều đó nhiều. Một vết hằn trên cơ thể một đứa trẻ, nếu được sửa đúng lúc, đôi khi không chỉ là chuyện thẩm mỹ. Nó là chuyện đứa trẻ ấy sau này có dám ngẩng mặt lên hay không. Và một ca phẫu thuật, dù nhỏ trong con mắt nghề nghiệp của tôi, lại có thể là một ngã rẽ rất lớn trong cả cuộc đời còn dài phía trước của em.
Cái tỉ mỉ thì ở đâu cũng vậy
Có người từng hỏi tôi, đi mổ thiện nguyện thế này thì có làm cẩn thận như khi mổ cho khách ở phòng mổ riêng không. Tôi nghe câu hỏi mà thấy hơi lạ, bởi với tôi nó chưa bao giờ là hai chuyện khác nhau.
Một mũi khâu thì vẫn là một mũi khâu, dù nó nằm trên gương mặt một em bé người Mông ở bản xa hay trên cơ thể một người mẹ vừa sinh con ở Hà Nội. Sự tỉ mỉ trong nghề tôi không phải là thứ tôi bật lên khi có người trả tiền và tắt đi khi làm miễn phí. Hai mươi lăm năm đứng bàn mổ, nó đã ngấm vào tay tôi thành một thói quen không bỏ được, đến mức nhiều khi ra ngoài đời sống thường ngày tôi vẫn cứ tỉ mẩn như thế với cả những việc chẳng liên quan gì đến y khoa. Lên Sơn La lần này, tôi và bác sĩ Tuấn cũng sẽ chuẩn bị, sẽ kiểm tra, sẽ làm từng bước đúng như cách chúng tôi vẫn làm với bất kỳ ca nào. Một đứa trẻ ở vùng cao xứng đáng được nhận đúng sự cẩn thận ấy, không kém đi một phần nào.
Điều tôi mang về sau mỗi chuyến đi
Tôi không kể chuyện này ra để nói về lòng tốt của mình. Thành thật mà nói, những chuyến đi như thế cho tôi nhiều hơn là tôi cho đi. Chúng nhắc tôi nhớ vì sao ngày xưa mình chọn cầm dao mổ, giữa biết bao ngả đường khác nhẹ nhàng hơn mà một người trẻ có thể chọn.
Nghề y, ở chỗ sâu nhất của nó, là một nghề của lòng thương. Mọi kỹ thuật, mọi tỉ mỉ, mọi năm tháng rèn tay nghề, rốt cuộc cũng chỉ để phục vụ cho cái lòng thương rất đỗi con người ấy. Tháng Bảy này lên Sơn La, tôi không nghĩ mình đang đi làm từ thiện. Tôi chỉ đang trở về làm đúng cái công việc mà mình đã chọn từ đầu, ở một nơi mà nó được cần đến nhiều hơn.